یادداشت شرق گیلان نیوز  _ روزهای اخیر، خبر اجرای طرح «دهستان سبز» در استان گیلان و معرفی آن به عنوان الگویی نوین برای مدیریت پسماند روستایی، در برخی رسانه هاانعکاس یافته است.
در اظهارات رئیس سازمان مدیریت پسماند گیلان،  حتی بر حمایت استاندار از توسعه آن در سطح دهستان‌ها تأکید شده است.
بدون تردید، هر طرحی که بتواند به کاهش تولید زباله، افزایش تفکیک از مبدأ، بازیافت مؤثر و مشارکت مردم در حفاظت از محیط‌زیست منجر شود، شایسته حمایت است. اما پرسش اساسی اینجاست که آیا این طرح پیش از معرفی به عنوان یک الگو، مراحل لازم ارزیابی علمی، فنی و زیست‌محیطی رادر استان طی کرده است؟
ما طی سالهای اخیر شاهد دو‌تصمیم ماجراجویانه در حوزه مدیریت پسماند بودیم که هردو آثار نامناسبی داشت.
جمع آوری سطل های زباله در روستاها در دوره استاندار پیشین و اجرای زباله سوزهای کوچک مقیاس در دوره استاندار فعلی؛جالب اینجا بود که در جواب انتقاد کنشگران محیط زیست مدیران اجرایی فقط تاکید می کردند چون دستور استاندار محترم است باید اجرا کنیم.

اما  چرا آستانه اشرفیه ؟
سال‌هاست شهرستان آستانه‌اشرفیه با عنوان «شهرستان سبز» در حوزه پسماند معرفی می‌شود، اما در همین مدت گزارش‌ها، مشاهدات میدانی و شکایت‌هایی درباره انتقال زباله از برخی روستاهای این شهرستان، به‌ویژه در محدوده رودبنه، به شهرستان لاهیجان مطرح شده است. اگر چنین گزارش‌هایی صحت داشته باشد، این پرسش به وجود می‌آید که چگونه می‌توان از موفقیت کامل یک الگو سخن گفت، در حالی که هنوز چالش‌های اساسی مدیریت پسماند در همان منطقه وجود دارد؟این شهرستان که سبز است به دنبال چه چیزی در آستانه هستید؟
از سوی دیگر، درباره روستاهای لسکوکلایه و سالکده آستانه اشرفیه که به عنوان نمونه‌های موفق معرفی می‌شوند، هنوز ارزیابی مستقل و مستندی از سوی دستگاه‌های تخصصی مانند اداره کل حفاظت محیط‌زیست و دانشگاه‌ه علوم پزشکی گیلان منتشر نشده است. موفقیت یک طرح زمانی قابل استناد است که نتایج آن توسط نهادهای بی‌طرف و بر اساس شاخص‌های مشخص زیست‌محیطی، بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی مورد سنجش قرار گیرد.
مدیریت پسماند یکی از حساس‌ترین حوزه‌های خدمات عمومی است. هر تصمیم  در این بخش می‌تواند آثار بلندمدتی بر سلامت مردم بر جای بگذارد. از همین رو، اجرای طرح‌های جدید نباید به عرصه آزمون و خطا تبدیل شود.
تجربه برخی طرح‌های گذشته، از جمله ایده زباله‌سوزهای کوچک‌مقیاس که با تبلیغات گسترده مطرح شد اما در نهایت با ایرادات متعدد کارشناسی و مداخلات دستگاه‌های مسئول متوقف شد، نشان می‌دهد که شتاب‌زدگی در معرفی یک طرح به عنوان راه‌حل، می‌تواند هزینه‌های سنگینی به دنبال داشته باشد.
پیش از آنکه «دهستان سبز» به عنوان یک الگوی قابل تعمیم در سایر مناطق استان اجرا شود، لازم است نتایج آن به صورت شفاف منتشر شود؛ میزان واقعی کاهش دفن زباله، کیفیت تولید ورمی‌کمپوست، آثار بهداشتی، میزان مشارکت مردم، پایداری طرح و تأثیر آن بر محیط‌زیست باید توسط نهادهای مستقل بررسی و اعلام شود.

همچنین، ادعای حمایت مسئولان ارشد استان از هر طرحی، نباید جایگزین فرآیندهای کارشناسی و ارزیابی علمی شود. حمایت از نوآوری ارزشمند است، اما این حمایت زمانی می‌تواند به نتایج پایدار منجر شود که بر پایه مطالعات دقیق، شفافیت اطلاعات و نظارت مستمر استوار باشد.
در حوزه مدیریت پسماند، موفقیت تنها با اجرای یک طرح یا تبلیغات رسانه‌ای حاصل نمی‌شود؛ بلکه نتیجه سال‌ها آموزش، جلب اعتماد عمومی، مشارکت مردم، نظارت مستمر و ارزیابی دقیق است. هر الگویی که قرار است در سطح استان  توسعه یابد، ابتدا باید در یک فرآیند علمی و مستقل راستی‌آزمایی شود.

✍️ : موریس باقری